Արցախի դրոշը, Ռոզայի ռեկորդն ու Կոնչիտայի սկանդալը. Հայաստանի Պարգն ու պատիվը` Եվրատեսիլում
Փետրվարի 16-ին «Դեպի Եվրատեսիլ» մրցույթում հաղթեց Պարգը և, ինչպես կանխատեսվում էր, թե’ մրցույթից առաջ ու թե’ հետո քննարկումների ալիքը միայն ու միայն ավելի մեծ թափ ստացավ: Մրցութային երգերի հրապարակումից հետո Պարգը, անկասկած, ֆավորիտների շարքում էր, բայց 2020 թվականին «Դեպի Եվրատեսիլը» հաղթած հայկական ու հունական արմատներով Աթենա Մանուկյանի երկրպագուները համոզված էին, որ առնվազն անարդար կլինի, եթե Աթենային երկրորդ հնարավորություն չտրվի։ Հատկապես, որ երգչուհին էլ, երգն էլ, բեմադրությունն էլ տիպիկ եվրատեսիլյան էին։
Դե իսկ հենց մրցութային օրը հաճելի անակնկալ մատուցեց երգիչ Սիմոնը, որն առավելագույն միավորներ ստացավ թե’ հայաստանյան, թե’ միջազգային ժյուրիի կողմից։ Ամեն դեպքում՝ փաստն արձանագրված է` Հայաստանը Եվրատեսիլ 2025-ին ներկայացնելու է խարիզմատիկ ու էներգետիկ Պարգը։ Դե իսկ մյուս մասնակիցների երկրպագուներն առնվազն ցանկալի է, որ միջազգային այս հարթակում միավորվեն ու աջակցեն հայ արտիստին։
ՊԱՐԳԸ՝ ՄԻՆՉԵՎ ԵՎՐԱՏԵՍԻԼԸ
Շատերը Պարգի արվեստին ծանոթացան հենց «Դեպի Եվրատեսիլի» ու Survivor երգի միջոցով, դրա համար էլ նախ ճիշտ կլինի մի փոքր ներկայացնել, թե ով է Պարգն ու ինչ ճանապարհ է անցել։ Պարգ բեմական անունով Պարգև Վարդանյանը ծնվել է Գեղարքունիքի մարզի Հայրավանք գյուղում։ Նրա առաջին երաժշտական փորձը եղել է տեղի եկեղեցու երգչախմբում։ Բայց, ցավոք, հայրենիքում Պարգը երկար չի ապրել։ Փոքր հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Վոլգոգրադ։
Այնտեղ նա ոչ միայն ավարտել է պետական թատրոնի և կինոյի ինստիտուտի «Թատերական արվեստ և դերասանություն» բաժինը, այլև ստեղծել է իր առաջին երաժշտական խումբը՝ The Edge Chronicles-ը: 2017-2019 թվականներին խումբը շրջագայել է Հայաստանում, Ռուսաստանում, Վրաստանում և Ուկրաինայում: Բայց Պարգի համար սա բավարար չէր, ինչ-որ բան պակասում էր։
«Արմատներին վերադառնալն ու հայրենիքում ստեղծագործելու մեծ ցանկությունը երկար տարիներ չէին լքում ինձ։ Ես լիարժեք եմ զգում միայն Հայաստանում: Որպես հայ ստեղծագործող՝ հայրենիքում ապրելը, արարելն ու հայկական երաժշտությունը զարգացնելը գերագույն հաճույք է»։
2021 թվականին Պարգը թողարկեց իր առաջին սինգլը՝ «Գինին ու Գրելը», իսկ մեկ տարի անց վերջնականապես տեղափոխվեց Հայաստան: Շրջադարձային եղավ Երևանի «ՀԱՅԱ» փառատոնում Զազի համերգի բացումը:
«Առաջին անգամն էի ելույթ ունենում այդպիսի մեծ և բազմազգ լսարանի առջև: Երբ ինձ առաջարկեցին բացել համերգը, հասկանում էի, որ դա մեծ պատասխանատվություն է, բայցև գիտակցում էի, որ դա իմ երաժշտությունը միջազգային հարթակում ներկայացնելու մեծ հնարավորություն է»:
Պարգի ստեղծագործական ուղին իսկապես տարբերվող ու յուրահատուկ է, ճիշտ ինչպես նրա ստեղծած երաժշտությունը: Երգիչ-երաժշտի վրա մեծ ազդեցություն են թողել այնպիսի արտիստներ, ինչպիսիք են Գլեն Հանսարդը, Հոզերը և Մասեգոն:
«Ես ձգտում եմ նույնին՝ կոտրելով սահմաններն ու միաժամանակ պահպանելով իմ արմատները: Մշտապես փնտրում եմ այնպիսի ստեղծագործական մոտեցումներ, որոնք կմիավորեն հայկական ժողովրդական երաժշտությունը ժամանակակից հնչյունների հետ»:
2024-ին նրա «Առաջ» երգն առաջադրվեց Հայկական երաժշտական տեսահոլովակների մրցանակաբաշխությանը, իսկ «Կանչում եմ» և «Քո մոտ» երգերը գրավեցին առավել լայն լսարանի սերն ու ուշադրությունը: Պարգի բոլոր երգերն էլ առանձնանում են նուրբ ու զգայական շերտերով և հատկապես ընդգծված անկեղծությամբ։
Հիմա Պարգը պատրաստվում է ներկայացնել Հայաստանը Շվեյցարիայի Բազել քաղաքում՝ Survivor երգով: Ստեղծագործությունը գրել են միջազգային անուն ու համբավ ունեցող երգահան-հեղինակներ, այդ թվում՝ Թոմաս Ջիսոնը՝ Լորինի Tattoo և Euphoria եվրատեսիլյան հաղթական երգերի հեղինակը, և Բենջամին Ալասուն՝ Նեմոյի The Code հաղթող երգի հեղինակը:
«Երգն ու երաժշտությունը ինձ համար զգացմունքներս արտահայտելու, դրանցով մարդկանց հետ կիսվելու և կապ հաստատելու միջոց է: Ես ապրում եմ երգով ու երաժշտությամբ: Նոր ստեղծագործություններ գրելուց էլ հաճախ ոգեշնչվում եմ այլ երգերից, որոնցից ես հաճույք եմ ստանում ու վայելում եմ դրանք։»
Եվրոպայի երաժշտական լեզուն ու հայկական էլեմենտները միաձուլած երգով Պարգը հույս ունի գրավել Եվրատեսիլի՝ «ամեն ինչ տեսած հանդիսատեսի» սիրտը։ Անշուշտ, այս հույսը, ինչպես ամեն տարի, ունենք բոլորս՝ Եվրատեսիլն այդքան քննադատող, բայց մշտապես հետևող հայերս։
ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ` ԵՎՐԱՏԵՍԻԼՈՒՄ
Եվրատեսիլը հայ հանդիսատեսի համար վաղուց արդեն դարձել է մի իրադարձություն, որը չես կարող բաց թողնել: Ամեն տարի նույն պատմությունն է. մարդիկ սպառնում են՝ «էլ երբեք չեմ նայելու», բայց հենց գալիս է հաջորդ տարին, ֆեյսբուքյան քննարկումները բորբոքվում են նորից՝ ո՞նց էր երգը, ինչպե՞ս էր բեմադրությունը, հագուստը տեղի՞ն էր…
Ուր գնալ, ինչ անել՝ Իդրամի հետ
2006 թվականին Հայաստանն առաջին անգամ մասնակցեց մրցույթին ու միանգամից հայտնվեց լավագույն տասնյակում։ Անդրեի Without Your Love-ը զբաղեցրեց 8-րդ հորիզոնականը: Նույն արդյունքը կրկնեց Հայկոն հաջորդ տարի՝ Anytime You Need երգով: 2008-ին Սիրուշոյի «Քելե Քելե»-ն դարձավ մեր պատմության ամենահաջողված ելույթներից մեկը՝ հավաքելով 199 միավոր և գրավելով 4-րդ հորիզոնականը։
Թվում էր, թե այսպես էլ պետք է լիներ։ Հայերը սովորել էին մեր արտիստներին տեսնել Եվրատեսիլյան թոփում ու այլ կերպ չէին էլ պատկերացնում։ Բայց ոչ բոլոր տարիներն էին այդքան հաջող: 2011-ին Էմմիի Boom Boom-ը մեկ միավորի պատճառով չանցավ եզրափակիչ: Սա առաջին հիասթափությունն էր, որը ցույց տվեց՝ Եվրատեսիլում ոչինչ երաշխավորված չէ:
2012-ին Հայաստանը հրաժարվեց մասնակցել Բաքվում կայանալիք մրցույթին: Հայ երգիչները պաշտոնական նամակ գրեցին ու հայտարարեցին.
«Մենք հրաժարվում ենք ելույթ ունենալ մի երկրում, որը հայտնի է հայերի զանգվածային ջարդերով ու կոտորածներով, մի երկրում, որտեղ հայատյացությունը հասցված է պետական քաղաքականության մակարդակի»:
Սկանդալների մասին խոսելիս 2014-ին Արամ MP3-ի և նույն տարվա հաղթող Կոնչիտայի միջև միջադեպն, իհարկե, գլխավոր սկանդալներից է։ Հայ պատվիրակն այդ տարի ակնհայտորեն ֆավորիտների շարքում էր, անգամ հաղթելու շանսեր ուներ։ Իհարկե, Եվրոպան նախընտրեց հերթական անգամ շեշտադրել իր տոլերանտությունն ու հաղթեց Կոնչիտան։ Թեև պետք է ընդունել, որ երգն ու ձայնային տվյալներն օբյեկտիվորեն իսկապես արժանի մրցակից էին։ Բայց սկանդալը սրա մասին չէ։
Իր հարցազրույցներից մեկում Արամն արձագանքել էր Կոնչիտայի մասին հարցին ու նշել, որ նա «մրցույթին չհամապատասխանող անձ» է և ևս մի քանի բնորոշում տվել։ Հետո Արամը հանրային կերպով հայտարարեց, որ որևէ խնդիր չունի տվյալ մասնակցի հետ։ Ավելին, սկանդալը մեղմելու փորձեր արվեցին Ամստերդամում, երկու արտիստը հանդիպեցին ու կարճ, բայց ջերմ զրույց ունեցան։ Դե, իհարկե, «ջերմը» գուցե չափազանցություն է, բայց՝ ամեն դեպքում։ Իհարկե, այնպես չէր, որ այս հանդիպումը փրկեց իրավիճակը։ Եվրոպացիների մի խումբ՝ հատկապես Կոնչիտայի երկրպագուները, մինչև վերջ էլ փորձում էին Արամի վրա հոմոֆոբի պիտակ կպցնել։ Արդյունքում այդ տարի նրա Not Alone-ը կրկնեց Սիրուշոյի արդյունքը՝ զբաղեցնելով 4-րդ հորիզոնականը:
2015-ին, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին, Հայաստանը ներկայացրեց յուրահատուկ նախագիծ՝ Genealogy խումբը: Վեց երաժիշտ՝ հինգը սփյուռքից, մեկը Հայաստանից, միավորվեցին՝ խորհրդանշելով անմոռուկ ծաղիկը: Նրանց Face the Shadow երգը զբաղեցրեց 16-րդ հորիզոնականը, բայց սա միակ դեպքն էր, որ հորիզոնականն առանձնապես կարևոր չէր։ Կարևորն ուղերձն էր, որը, վստահաբար, տեղ հասավ։
2016-ին Իվետա Մուկուչյանը LoveWave երգով հավաքեց 249 միավոր և զբաղեցրեց 7-րդ հորիզոնականը: Բայց նրա ելույթը հիշվեց ոչ միայն ու ոչ այնքան երգով, որքան դրան հաջորդող ու նախորդող իրադարձություններով։ Ապրիլյան պատերազմից մեկ ամիս անց Իվետան Ստոկհոլմում բարձրացրեց Արցախի դրոշը:
Ադրբեջանը, իհարկե, փորձեց բողոքել իրեն հատուկ ձևերով, բայց հայերն աջակցեցին Իվետային՝ Ստոկհոլմի երկնքում պտտելով «Ղարաբաղը սիրում է Իվետային» պաստառը: Իվետան մինչև օրս էլ համարվում է Եվրատեսիլում հայկական պատվիրակության ամենասիրված ու սպասված անուններից մեկը։
Եվրատեսիլի և Ադրբեջանի հետ կապված սկանդալները սրանով չեն սահմանափակվում: Հետ գնանք 2009 թվական, երբ պարզվեց, որ Ադրբեջանի քաղաքացիները, ովքեր քվեարկել էին Ինգա և Անուշ Արշակյանների «Ջան-Ջան»-ի օգտին, կանչվել էին հարցաքննության:
Հարցաքննվածներից մեկը եվրոպական լրատվամիջոցներին ասել էր.
«Նրանք պնդում էին, որ դա ազգային անվտանգության խնդիր է»:
Կարճ ասած՝ հայատյաց Ադրբեջանը երբեք էլ չի դադարել իրեն հատուկ ցածր քայլերով քաղաքականացնել անգամ Եվրատեսիլը։
Հայաստանի եվրատեսիլյան պատմության մեջ ավելի համեստ արդյունքներ են գրանցվել 2017-19 թվականներին։ 2017-ին Արծվիկը Fly With Me երգով զբաղեցրեց 18-րդ հորիզոնականը, 2018-ին Սևակ Խանաղյանի «Քամի»-ն չանցավ եզրափակիչ, իսկ 2019-ին նույն ճակատագրին արժանացավ Սրբուկի Walking Out-ը:
Գանք 2020-ականներ։ 2020-ին Աթենա Մանուկյանը հաղթեց «Դեպի Եվրատեսիլը», բայց չգնաց Եվրատեսիլ։ Պատճառը, իհարկե, քովիդն էր։ Առաջին անգամ Եվրատեսիլի պատմության մեջ մրցույթը չեղարկվեց։ 2021-ին էլ՝ հետպատերազմյան Հայաստանը որոշեց, որ մրցույթին չի մասնակցելու։
2022-ին Հայաստանը ներկայացնող Ռոզա Լինի երգն արեց անսպասելին: Նրա «Snap» երգը եզրափակչում զբաղեցրեց համեստ 20-րդ տեղը, բայց հետո «Տիկտոկի էֆֆեկտի» շնորհիվ դարձավ համաշխարհային հիթ: Երգը հեռարձակվեց ավելի քան մեկ միլիարդ անգամ, պլատինե կարգավիճակ ստացավ 11 երկրում: Այսօր Ռոզան հաճախ է հայտնվում ամերիկյան հեռուստանախագծերում, համերգային շրջագայություններ է ունենում, բացման ելույթ է ունենում համաշխարհային աստղերի՝ օրինակ Էդ Շիրանի համերգներին։
2023-ին Բրյունետը Եվրատեսիլին ներկայացավ իր հեղինակած երգով՝ Future Lover-ով։ Թեև այս արտիստից ու երգից սպասելիքներն ու հույսերը շատ էին, բայց եզրափակչում Բրյունետը զբաղեցրեց 14-րդ հորիզոնականը։ Դե իսկ 2024 թվականին Հայաստանը տարիներ անց վերջապես վերադարձավ լավագույն տասնյակ։ Լադանիվա խումբը Jako երգով ներկայացրեց Հայաստանը Շվեդիայում տեղի ունեցած Եվրատեսիլ 2024 երգի մրցույթում և զբաղեցրեց 8-րդ հորիզոնականը:
Եվ ահա 2025-ին Պարգը պատրաստվում է գրել նոր էջ Հայաստանի եվրատեսիլյան պատմության մեջ: Նրա Survivor-ը կհնչի Բազելում, իսկ թե ինչպիսին կլինի արդյունքը` ցույց կտա ժամանակը: Ամեն դեպքում՝ մի բան հաստատ է. Անկախ արդյունքից, հայ հանդիսատեսը կշարունակի քննարկել, քննադատել, բայց հոգու խորքում սիրել եվրատեսիլյան ձևաչափը։