Անցումային տարիք. 5 ֆիլմ ու 5 սերիալ, որ պետք է նայեն դեռահասների ծնողները
Դեռահաս տարիքն այն ժամանակն է, երբ ներքին փոթորիկները բախվում են արտաքին աշխարհի հետ։ Դա ժամանակ է, երբ գիտակցությունը պատասխաններ է որոնում ու փորձում է պայքարել էմոցիաների դեմ` մարմնում տեղի ունեցող դրամատիկ փոփոխությունների ֆոնին։ Դեռահաս տարիքում են ձևավորվում մարդու ուղեղի կարևորագույն հատվածները, դեռահաս տարիքում է մարդն առավելագույնը խոցելի։ Ինչպես ասում է հռչակավոր նեյրոէնդոկրինոլոգ Ռոբերտ Սապոլսկին, դեռահասները նաև ամենավտանգավոր արարածներն են։ Ակտիվ փոփոխություններն ուղեղում նրանց դարձնում են ոչ միայն խիստ զգայուն ու խոցելի, այլև հաճախ անկառավարելի, երբ գիտակցության ռացիոնալ հատվածը չի կարողանում պատնեշ դառնալ էմոցիաների ահռելի ալիքի դեմ։ Ու այստեղ էական է ծնողների դերը` նոր մարդուն օգնելու հարցում։
Վերջերս Netflix-ով ցուցադրված «Անցումային տարիք» (Adolescence) մինի սերիալը մեծ աղմուկ է բարձրացրել։ Մարդիկ, հիմնականում` դեռահասների ծնողները սկսել են հասկանալ, որ արտաքին աշխարհի ազդեցությունը կարող է այնպես փոխել ու խեղել իրենց երեխային, որ իրենք անգամ չեն էլ նկատի։ Ինտերնետի հասանելիությունն ու ինտերնետ մշակույթը ծնողներին նոր իրողությունների առջև են կանգնեցրել, երբ երեխան վտանգվում է անգամ իր «անվտանգ» սենյակում համակարգչի առաջ կամ հեռախոսը ձեռքին նստած։ Ու դա իրոք վախենալու է. գիտակցել, որ շատ բան քեզանից, որպես ծնող, կախված չէ։
Կինոն հաճախ է դառնում դեռահասների ալեկոծ աշխարհի հայելի։ PAN-ը ներկայացնում է 5 ֆիլմ ու 5 սերիալ, որոնք անկեղծորեն, տարբեր միջոցներով պատմում են այն մասին, թե ինչ է նշանակում լինել դեռահաս։
1. «Առանձնության առավելությունները» (The Perks of Being a Wallflower, 2012)
Սթիվեն Չբոսկին բեմադրել է դեռահասության դժվարությունների մասին սեփական էպիստոլար վեպը։ Ֆիլմը պատմում է ամաչկոտ դեռահաս Չառլիի մասին, ով փորձում է ընտանեկան ողբերգությունից հետո հարմարվել ավագ դպրոցում։ Նա փնտրում է իրեն, պայքարում դեպրեսիայի, միայնության ու անցյալի ցավերի դեմ։ Նոր ընկերներ ձեռք բերելով՝ Չառլին սկսում է տեսնել կյանքն այլ գույներով։ Սա հուզիչ, անկեղծ ու դեռահասական ցավերով ու հույսերով լի հիանալի ֆիլմ է։
2. «Տասներեք» (Thirteen, 2003)
Կտրուկ ու հուզիչ ֆիլմ՝ դեռահաս աղջկա մեջ տեղի ունեցող հանկարծակի փոփոխությունների մասին։ Թրեյսին սկսում է շփվել դպրոցում մեծ հեղինակություն վայելող, սակայն խիստ վտանգավոր աղջկա հետ։ Արդյունքում՝ փոխվում է Թրեյսիի կերպարն ու վարքագիծը, ինչը ուղիղ ճանապարհ է բացում դեպի նոր ձևավորվող անձի լիակատար կործանում։ Ֆիլմը ցույց է տալիս, թե ինչպես է մերժվելու վախը հանգեցնում ինքնազոհաբերության։ Նաև, թե որքան հաճախ ծնողները չեն տեսնում, ինչ է կատարվում իրենց երեխայի ներսում։
3. «Լեդի Բըրդ» (Lady Bird, 2017)
Գրետա Գարվիգի ֆիլմի գլխավոր հերոսուհին Քրիստինան է։ Նա ինքն իրեն անվանում է Լեդի Բըրդ, ձգտում է հեռանալ իր հայրենի քաղաքից ու գտնել ինքն իրեն։ Նա անդադար վիճում է մոր հետ, խճճվում սիրային պատմությունների մեջ ու փնտրում իր տեղն աշխարհում։ Գարվիգը նկարել է դեռահասի կողմից իր ինքնությունը որոնելու մասին ջերմ, հուզիչ ու միևնույն ժամանակ շատ պարզ ու անկեղծ ֆիլմ։
4. «Ութերորդ դասարան» (Eighth Grade, 2018)
13-ամյա Քեյլան YouTube բլոգեր է, ով փորձում է բոլորին ցույց տալ, թե որքան ինքնավստահ մարդ է ինքը։ Իրականում, սակայն, Քեյլան վախերով ու կոմպլեքսներով լի դեռահաս է։ Ֆիլմը բարձրաձայնում է դեռահասներին շրջապատող ժամանակակից խնդիրների` սոցցանցերի ազդեցության ու դրանցից բխող ներքին անհանգստությունների մասին։ Յուրաքանչյուր կադր մի կտոր է իրականությունից։
5. «Տասնյոթի սահմանին» (The Edge of Seventeen, 2016)
Նադինն ապրում է մշտական հոգեբանական ցնցումների մեջ՝ հոր կորուստ, զբաղված մայր, իսկ լավագույն ընկերուհին սկսում է հանդիպել իր եղբոր հետ։ Նա միայնակ է, վիրավորված, բայց խորքում՝ փնտրում է սեր ու հասկացվածություն։ Ֆիլմը խելացի կերպով միավորում է հումորը ու դրաման՝ դարձնելով պատմությունը մտերմիկ ու ճանաչելի։
6. «Կաթնակերներ» (Skins, 2007–2013)
Բրիտանական սերիալ, որի յուրաքանչյուր էպիզոդ կենտրոնացած է տարբեր դեռահասների վրա։ Թեմաները՝ սեքս, թմրամիջոցներ, հոգեբանական խնդիրներ, մահ։ Բայց «Կաթնակերները» դասեր չի տալիս, այլ պարզապես՝ ցուցադրում է։ Իրական, հաճախ կոպիտ, բայց ճշմարիտ պատում։ Սերիալը դարձել է կուլտային հենց իր անմիջականության ու անթաքույց խոսելու շնորհիվ։
7. «Էյֆորիա» (Euphoria, 2019–)
Խիստ արդիական ու վիզուալ առումով շոկային սերիալ՝ այն մասին, թե ինչ է նշանակում դեռահաս լինել այսօր։ Գլխավոր հերոսուհին՝ Ռուն, պայքարում է թմրամոլության, հոգեկան անկայունության և սիրո փնտրտուքի դեմ։ Մյուս կերպարները նույնպես ունեն իրենց խորը խնդիրները։ Սա սերիալ է ոչ թե դաստիարակելու, այլ հասկանալու մասին։
8. «Սեռական դաստիարակություն» (Sex Education, 2019–2023)
Օթիսի մայրը պրոֆեսիոնալ սեքս-թերապևտ է։ Ինչպես ասում են, խնձորը ծառից հեռու չի ընկնում, ու Օթիսն էլ սկսում է դպրոցում օգնել իր հասակակիցներին ինտիմ խնդիրների լուծման հարցում։ Սուր հումորով, բայց շատ խորը սերիալ, որն անդրադառնում է մարդկանց կողմից ընդունված լինելու, ինքնության ու բաց խոսակցություններ վարելու թեմաներին։ Սերիալը քանդում է բազմաթիվ սեռական և հոգեբանական տաբուներ` միաժամանակ պահպանելով ջերմությունն ու հոգատարությունը։
9. «13 պատճառ ինչու» (13 Reasons Why, 2017–2020)
Դպրոցական Հաննան ինքնասպանություն է գործում` թողնելով ձայնագրված պատմություն, որում բացատրում է իր քայլի պատճառները։ Յուրաքանչյուր մաս ներկայացնում է նոր պատճառ ու նոր ցավ։ Սերիալը բարձրացնում է բուլինգի, բռնության ու հոգեբանական ճնշման խնդիրները։ Չնայած հակասություններին՝ այն կարևոր երկխոսություն է սկսել հասարակության մեջ։
10. «Իմ այսպես կոչված կյանքը» (My So-Called Life, 1994)
Անջելան 90-ականների դեռահաս է, ով ապրում է սիրահարվածության, ընկճվածության ու ինքնության որոնման փուլում։ Չնայած իր արդեն բավականին հասուն տարիքին, այս սերիալը երբեք չի հնանում։ Այն խոսում է նույն զգացմունքների մասին, որոնք բոլոր ժամանակներում տանջել են դեռահասներին։ Հոգեհարազատ ու անկեղծ պատում։