
Միսաք Մեծարենցի կյանքը սկսվում է մի վայրում, որն ավելի շատ առասպել է հիշեցնում, քան սովորական գյուղ։ 1886 թվականի հունվարին, Արևմտյան Հայաստանի Ակնա գավառի Բինկյան գյուղում ծնված ապագա բանաստեղծը մանկությունն անցկացնում է մի միջավայրում, որտեղ բնությունը տպավորիչ ու խիստ «մտերմիկ» էր, բայց վտանգների պակաս էլ չկար։ Ասում են՝ գյուղը երեք կողմից շրջապատված էր ժայռերով ու կիրճերով, իսկ մի կողմից՝ գետով, ուստի դիմացի դաշտի հետ կապվում էր գիշերը փակվող կամրջով, որը թշնամու հարձակման ժամանակ գետի վրայից վերցնում էին և թույլ չէին տալիս թշնամուն գյուղ մտնել։ Բանահավաք Գարեգին Սրվանձտյանի փոխանցած նյութերից տեղեկանում ենք, որ Բինկյան գյուղի բնակիչները զենք ունեին.

Մի ժամանակ տիեզերքը կինոյում խոստում էր։ Նույնիսկ ոչ գործողության վայր, այլ հենց խոստում։ Տիեզերքը նշանակում էր դուրս պրծնել աշխարհագրության, քաղաքականության, կենսաբանության, անցյալի սխալների սահմաններից։ Մարդն ուղևորվում էր դեպի աստղերը ոչ թե որովհետև նրան այնտեղ ինչ-որ բան էր պետք, այլ որովհետև կարող էր։ Տիեզերքը տրամաբանական շարունակությունն էր առաջընթացի ու այն հավատի, որ հորիզոնների ընդարձակումը ավտոմատ մեզ ավելի լավն է դարձնում։

2025-ի դեկտեմբերի վերջին Իրանում սկսված և 2026-ի հունվարին նոր փուլ մտած բողոքի ակցիաները դժվար է բնորոշել որպես հերթական սոցիալական դժգոհություն կամ կարճատև քաղաքական ճգնաժամ։ Դրանք ձևավորվել են երկար տարիների ընթացքում կուտակված խնդիրների ֆոնին և այսօր վերաճել են խորքային, բազմաշերտ գործընթացի, որը միաժամանակ ընդգրկում է տնտեսական, սոցիալական, քաղաքական և արտաքին քաղաքական գործոններ։ Այս ալիքն առանձնանում է իր մասշտաբով, հստակ ուղղվածությամբ, նշմարվող առաջնորդի կերպարով և միջազգային արձագանքների կոշտությամբ։

Ժիրայր Զորթյանը ծնվել է 1911 թվականին Քյութահյայում։ Հայոց ցեղասպանությունից փրկվելը նրա կենսագրության ողբերգական, բայց հիմնարար ու որոշիչ դրվագներից մեկն էր։ Ինը տարեկանում նա ծնողների հետ հասավ Իտալիա՝ Պադուա, որտեղ սպասում էին Միացյալ Նահանգներ մեկնելու վիզային։ Այդ սպասումը, սակայն, դատարկ ժամանակով չէր լցված։ Հայրը Ժիրայրին տանում էր Եվրոպայի տարբեր քաղաքներ, միասին թանգարաններ էին այցելում, ծանոթանում կտավների, քանդակների, ճարտարապետության հետ։ Դե, իսկ նկարչական տաղանդը Ժիրայրի մոտ ի հայտ էր եկել շատ ավելի վաղ՝ դեռ երեք տարեկանից։

Անցած 2025թ-ը աչքի ընկավ հրաշալի ֆիլմերի առատությամբ, իսկ մի քանիսը վարձույթում հեշտությամբ հաղթահարեցին մեկ միլիարդ դոլարի սահմանը։ Սակայն 2026-ը խոստանում է էլ ավելի տպավորիչ լինել, հատկապես խոշոր բլոկբաստերների հարցում։

Կարծում էինք, թե դավադրության տեսություններ հորինելիս, մահացած մարդկանց կենդանացնելիս ու մարդու սեռը փոխելիս հայերից ավելի վառ երևակայություն ունեցող չկա։ Ու, անշուշտ, մեզ դուր է գալիս ամեն տեղ «առաջինը» լինելու այս մոլուցքը։ Բայց արի ու տես, որ ֆրանսիացիներն այս պայքարում հաղթող են ճանաչվում։ Տարիներ շարունակ պնդում են, որ իրենց երկրի առաջին տիկինն իրականում ոչ թե տիկին է, այլ տղամարդ։ Ու այս գործն անգամ դատարան է հասել։ Այնպես որ, եթե որևէ տեղ կարդացել եք, որ Ֆրանսիայի առաջին տիկին Բրիջիտ Մակրոնը դատարանում պետք է ապացուցի, որ կին է, ապա դա ամենևին էլ fake news չէր։

Սովորաբար տարին սկսում ենք միևնույն հարցով՝ ի՞նչ ենք ուզում փոխել մեր կյանքում, ինչի՞ն ենք ուզում ավելի շատ ժամանակ հատկացնել, կամ ո՞ր սովորություններից ենք փորձում հրաժարվել։ Նոր տարվա որոշումները հաճախ անձնական ու երբեմն էլ առօրյա են թվում՝ ավելի շատ քայլել, ավելի քիչ «շտապել» ու վայելել կյանքի սեփական ռիթմը, ավելի առողջ սովորություններ որդեգրել, ավելի շատ ճամփորդել և այլն։ Գուցե շատ անսպասելի թվա, բայց իրականում այս առաջին հայացքից խիստ անձնական ցանկություններն արվեստի հետ ուղիղ կապ ու հստակ ընդհանրություններ ունեն։ Տարբեր ժամանակներում ու մշակութային տարբեր ուղղություններում արվեստագետները վաղուց ապրել են այն արժեքներով և սովորություններով, որոնք այսօր փորձում ենք վերագտնել կամ ընդգրկել մեր առօրյայում։

Ամանորի սեղանի ուտեստների պատրաստումը ոգեշնչում է պահանջում, սակայն, միաժամանակ, կոնկրետ ֆիզիկական գործողություններ. կտրատել, խառնել, ծեծել, սպասել, թեքել... Դրա համար ընթացքում անհրաժեշտ է միացնել ֆիլմեր, որոնք ոչ միայն կապահովեն տրամադրություն, այլև իրենց ռիթմով ու բնույթով կհամընկնեն այդ գործողությունների հետ։ Խոհանոցում լավ ֆիլմը չի պահանջում անընդհատ գամված լինել էկրանին, այլ աջակցում է պատրաստման պրոցեսին։

Դժվար թե գտնեք որևէ երևանցու, որ Կարապի լճի մոտով անցնելիս չի նկատել կամ մի պահ կանգ չի առել՝ քաղաքում «լուռ» նվագող Բաբաջանյանին ուսումնասիրելու համար։ Այո՛, Առնո Բաբաջանյանի արձանը շատերին կարող է դուր չգալ, շատերն էլ այն համարում են սյուրռեալիստական տարրերով հաջողված հուշարձան։ Բայց փաստ է, որ այս արձանը վաղուց մայրաքաղաքի դեմքերից է դարձել։ Բայց մինչև այդ, ինչպես ցավոք հաճախ է լինում մեր իրականության մեջ, արձանը ամենաքննադատվածներից մեկն էր Երևանում, իսկ դրա հանրային ցուցադրման ճակատագիրը մեծ հարցականի տակ էր։

Այն, որ Ջեյմս Կեմերոնը 2009թ-ին հերթական հեղափոխությունն իրականացրեց կինոինդուստրիայում` ստեղծելով իր ժամանակի ամենատպավորիչ ու, ինչը ոչ պակաս կարևոր է, վարձույթում ահռելի գումարներ աշխատած բլոկբաստերը, չար կատակ խաղաց ռեժիսորի հետ։ «Ավատարի» (Avatar) սիքվելը Կեմերոնը կինոդիտողի դատին ներկայացրեց միայն 13 տարի անց. «Ջրի ուղին» (The Way of Water, 2022), չնայած ակնհայտ ինքնակրկնությանը, արժանի շարունակություն էր, որը նորովի էր բացահայտում Պանդորա մոլորակը, առաջարկում նոր մարտահրավերներ գլխավոր հերոսների համար (ընտանիքը պահելը կատակ բան չի), ու լրիվ նոր էմոցիոնալ ազդակներ հաղորդում` չմոռանալով իր բնապահպանական առաքելությունը։ «Ջրի ուղին» ճիշտ ուղի էր. եղածից պահպանել լավը ու նոր ճանապարհներ բացել պատմության համար։ Ցավոք, երրորդ ֆիլմում...